Verslag Mini Symposium Technologie & Spiritualiteit

Een studiemiddag op zoek naar het gesprek tussen technologie en spiritualiteit

Op 29 juni 2017 vond op de Radboud Universiteit in een samenwerking tussen DeGoudseSchool en het Titus Brandsma Instituut volgens de aanwezigen een boeiend en inspirerend mini-symposium plaats over de ontwikkelingen in de samenleving op het gebied van technologie met daarbij de vraag wat in dat kader de spiritualiteit voor ons kan betekenen.

Professor Ben van Lier, directeur Strategy en Innovatie bij Centric en onder andere hoogleraar aan de Steinbeis University Berlin, schetste in zijn lezing een breed perspectief van technologische ontwikkelingen. De tendens is daarbij is dat systemen steeds slimmer worden en meer en meer met elkaar gaan communiceren en betekenis zullen geven aan data.

We denken traditioneel in objecten maar elk object transformeert meer en meer naar een Cyber Physical System. Het zal daarom in de toekomst meer en meer gaan over de verbindingen tussen de objecten en minder over de systemen An sich. We gaan naar andere systemen van werkelijkheid. De autonomie van de gebruiker staat op het spel omdat alle veranderingen zullen komen van de informatie/ en de data en minder vanuit het object. Ben poneerde de stelling dat op dit moment 70% van alle producten in de wereld wordt verhandeld op basis van algoritmen, maar dat deze vaak nog gebaseerd zijn zijn op aannames van het denken van net na de tweede wereldoorlog tot het midden van de jaren negentig.

De aannames zitten in de software. Samengevat: wij zullen ons opnieuw moeten positioneren ten opzichte van de technologie. Aan het eind van zijn betoog maakt hij nog een uitstapje naar het thema Algoritmen en Ethiek met als thema om over na te denken: hebben we in het kader van deze ontwikkelingen nog een goed antwoord op de vraag: wat is goed en wat is fout? Voor wat betreft technologie dragen we de verantwoordelijkheid aan hen over in plaats van het feit dat de technologie iets voor ons doet. We zullen opnieuw na moeten denken over de wijze waarop we denken en eigenlijk machines een vorm van moraliteit leren. 

Jonne Hoek, als PhD-scholar verbonden aan de universiteit Twente bij professor Pieter-Paul Verbeek en bij professor Ciano Aydin en fellow van het Titus Brandsma Instituut, ging vervolgens op de vraag in: Hoe cultiveren we omgang met het niet-weten in een wereld die bol staat van technologie? Technologie is het medium waarin de mens zich beweegt. Zoals de vis in het water en het zoogdier door de lucht, zo leeft de mens in en door talloze technologieën. Mens en techniek hebben elkaar altijd vergezeld. Het besef is alom: ‘des te meer ik weet, des te beter weet ik, dat ik niet weet. Door vertaald: des te meer ik maak, des te beter maak ik wat ik niet maak. Jonne verwees naar Cusanus en Jaspers: ‘In het volledige weten van de wetenschap wordt eerst het werkelijke niet-weten ervaren’.

Volgens Luhman ontstaat er daarmee juist een risicobewustzijn. We zullen ons tot deze wereld moeten verhouden en moeten er maar wat van maken. We lopen tegen de grenzen van ons kijken aan: we zien de dingen, zoals ze aan ons doen verschijnen. Niet zoals ze ‘in zichzelf’ zijn. Onze kennis is technologisch gemedieerd. De technologie openbaart wat we zien én (daarmee) wat we niet zien. Is er nog wel ruimte in het niet-zien?  Zijn belangrijkste conclusie is dan ook dat we vandaag de dag in een technologische grenssituatie zitten: we kunnen ons niet anders dan ons technisch tot de wereld verhouden. We moeten er wat van maken! Immers alleen in die grenssituatie wordt je opgeroepen om te erkennen: dat kan ik niet maken, nl. dat wil ik niet doen, zo ben ik niet, dat is de mens niet!

En daarmee zijn we terug bij het thema: we zullen machines een vorm van moraliteit moeten leren en daarmee wordt in de omgang met het niet-weten een brug geslagen tussen de werelden van de technologie en de spiritualiteit.

Het minisymposium werd afgesloten met veel ruimte voor discussie en dialoog met beide inleiders. De levendige discussie geeft aan hoezeer het thema de aanwezigen geraakt heeft. Er komt dan ook zeker een vervolg op dit mini symposium!